Leren lezen gebeurt niet vanzelf: daar is veel instructie, oefening en herhaling voor nodig. Hoe pak je dit aan, welke didactische principes zijn van belang bij goed leesonderwijs, wat zijn de valkuilen en hoe kun je ‘boven de methode’ staan? Marita Eskes verzorgt bij de Onderwijsdesk de 3-daagse cursus ‘Effectief leesonderwijs‘. Hieronder beantwoordt zij de vraag In hoeverre elke leerling een vloeiende lezer kan worden!
In hoeverre kan elke leerling een vloeiende lezer worden?
In principe is het belangrijk als school het uitgangspunt te hebben dat élke leerling kan leren lezen. Vaak zien we (te) hoge percentages op scholen als het gaat om leerlingen die niet goed technisch kunnen lezen, waarbij we de oorzaak geregeld aan het kind toeschrijven. Natuurlijk zijn er leerlingen die een moeizame leesontwikkeling doormaken of een hardnekkig leesprobleem ontwikkelen, maar we moeten ons realiseren hoe krachtig onderwijs kan zijn: een goede leraar maakt het verschil. Elke leerling heeft baat bij effectief leesonderwijs, óók leerlingen die meer tijd en oefening nodig hebben. Je kunt zelfs stellen: juist de leerlingen die meer tijd en oefening nodig hebben, kunnen niet zonder een goede leraar.
Jaren geleden schreef leesdeskundige Kees Vernooy het al: ‘De meeste leesproblemen zijn kwaliteitsproblemen’. Daarmee doelde hij op de matige instructies die we geregeld in klassen zien en overvolle (methode)lessen waarbij er aandacht en tijd uitgaat naar allerlei randzaken, maar niet naar het gezamenlijk lezen en herlezen van woorden en teksten. Goed technisch leesonderwijs verzorgen draait om een paar belangrijke principes: goede instructie, veel inoefening én herhaling. Dan kan vrijwel elke leerling zich deze vaardigheid eigen maken.
Hoe het dan komt dat leraren het lastig vinden om deze principes goed toe te passen? Daar is niet slechts één oorzaak voor aan te wijzen. Lesmethodes loodsen leraren niet altijd even effectief door de les heen en leraren geven geregeld aan handelingsverlegen te zijn als het gaat om hoe zij dan goede leesinstructie verzorgen. De schuld van matige leesresultaten is niet direct de schuld van de leraar: vrijwel elke professional werkt hard en wil het beste voor de leerlingen. Opleidingen spelen hierbij ook een rol; niet elke starter voelt zich goed toegerust om effectief leesonderwijs te verzorgen.
Vaak zie je dat scholen die investeren in vakmanschap en werken aan goede instructies en een heldere lesopzet hun resultaten rap verbeteren. Een gezamenlijk professionaliseringstraject én goed onderwijskundig leiderschap helpen om de kwaliteit van het leesonderwijs een impuls te geven én de verbeterde aanpak te borgen. Lezen, lezen, lezen: oefenen loont!
