De eerste zeven levensjaren vormen de kritische periode voor de taalverwerving. Bij de start in groep 1 heeft ongeveer 25% van de kinderen een achterstand in de taalontwikkeling door onvoldoende taalaanbod in de (thuis)omgeving. De kans dat zij later (lees- en schrijf)problemen ontwikkelen, is groot. Uit onderzoek blijkt dan ook dat kinderen die moeilijkheden ervaren in de mondelinge taalontwikkeling, een vijf keer zo groot risico lopen op problemen met leren lezen, schrijven en begrijpend lezen.
Wistjedat… je een taalontwikkelingsachterstand kunt minimaliseren of zelfs verhelpen.
Onze docente Eveline Bogers is onderwijsadviseur en expert in mondelinge taalontwikkeling bij jonge kinderen. Zij beantwoordt vijf vragen over mondelinge taalvaardigheid.
1. Waarom is de mondelinge taalvaardigheid bij kleuters zo belangrijk?
Een goede basis in de mondelinge taalvaardigheid zorgt ervoor dat een kind zich goed kan uitdrukken en anderen kan begrijpen. Dit is bijvoorbeeld belangrijk tijdens spel. Daarnaast helpt het kinderen om instructies beter te begrijpen, kennis op te nemen en mee te doen in de maatschappij.
2. Bij mondelinge taalvaardigheid gaat het vooral om spreken, toch?
Nee, het gaat om zowel spreekvaardigheid als luistervaardigheid. Kinderen leren niet alleen hoe ze iets kunnen zeggen, maar ook hoe ze anderen begrijpen. Deze twee vaardigheden ontwikkelen zich voortdurend in samenhang.
3. Uit welke taalonderdelen bestaat mondelinge taalvaardigheid?
Mondelinge taalvaardigheid bestaat uit vijf onderdelen: fonologie, semantiek, morfologie, syntaxis en pragmatiek.
- Fonologie gaat over klanken. Baby’s brabbelen en ontdekken via interactie dat ze klanken kunnen combineren tot woorden. Ook fonologisch en fonemisch bewustzijn horen hierbij.
- Semantiek staat voor woordenschat. Kinderen leren voortdurend nieuwe woorden tijdens interactie.
- Morfologie en syntaxis hebben te maken met gesproken grammatica. Kinderen leren tijdens gesprekken hoe ze goede zinnen vormen, hoe woorden worden vervoegd en hoe ze die uitspreken.
- Pragmatiek richt zich op het gebruiken van taal in sociale situaties. Denk aan gespreksregels, het afstemmen op een gesprekspartner en het vertellen van een samenhangend verhaal. Naarmate kinderen ouder worden, groeit dit door naar begrijpend luisteren, de voorloper van begrijpend lezen.
4. Hoe kunnen we taal stimuleren tijdens spel?
Dit kan door aandacht te hebben voor drie belangrijke taalgroeimiddelen: taalaanbod, taalkansen en taalfeedback.
- Taalaanbod: wat je als volwassene aanbiedt aan taal
- Taalkansen: de ruimte die kinderen krijgen om zelf te spreken
- Taalfeedback: hoe je reageert op wat een kind zegt
5. Moet ik dan bij meertalige kinderen heel veel taalaanbod geven?
Nee. We zijn geneigd om veel woorden aan te bieden. Je geeft dus veel taalaanbod. Wat op zich goed is. Tijdens spel worden woorden ondersteund door voorwerpen en je handelingen. Een rijke context voor het leren van nieuwe woorden, maar om een taal echt te kunnen leren moeten kinderen met taal kunnen experimenteren. Ze moeten dus voldoende taalkansen krijgen en daarop taalfeedback. Daarnaast gaat het niet alleen om het leren van nieuwe woorden. Kinderen leren door taalkansen ook hoe zij woorden moeten vervoegen, juist uitspreken en een zin kunnen formuleren.
💬 Sterk taalonderwijs vanaf de kleuterklas!
Wil jij je verder verdiepen in mondelinge taalvaardigheid?
Kortom mondeling taalvaardige kinderen kunnen anderen goed begrijpen, maar zij kunnen ook zichzelf goed uitdrukken. Denk aan kennis, ideeën en gevoelens delen. Of reageren op vragen van anderen of instructies kunnen begrijpen. Dit zijn belangrijke vaardigheden voor schoolsucces en voor het later goed functioneren in de samenleving. Mondelinge taalvaardigheid is bovendien een sleutel tot leren lezen en schrijven. Daarom is het een onmisbaar onderdeel van sterk taalonderwijs, al vanaf de kleuterklas.
Volg de 1-daagse cursus Taalproblemen in de kleuterklas en creëer een rijk taalaanbod, bied volop taalkansen en effectieve taalfeedback in jouw lessen. Verdiep je in een taalontwikkelingsachterstand (TOA), een taalontwikkelingsstoornis (TOS) tot NT2-leerlingen stimuleren. En ontdek hoe je taaldenkgesprekken voert die alle leerlingen in jouw kleuterklas vooruit helpen.
