Goed begrijpend lezen vormt de basis voor leren op school. Leerlingen begrijpen een tekst pas écht wanneer zij beschikken over voldoende woordenschat, achtergrondkennis en de kans krijgen om actief met betekenisvolle teksten aan de slag te gaan. In veel klassen ligt de nadruk nog sterk op strategieën, terwijl juist kennis, context en rijke teksten het verschil maken.
Wil je als school of team begrijpend leesonderwijs vormgeven dat leerlingen daadwerkelijk verder helpt? In de 3-daagse cursus Begrijpend lezen laat leesexpert Marita Eskes zien hoe je leesonderwijs koppelt aan kennisopbouw, wereldoriëntatie en samenhangende lessen waarin lezen, praten en schrijven centraal staan. Zij benadrukt dat écht tekstbegrip ontstaat door betekenisvolle teksten en een doorlopende ontwikkeling.
Marita Eskes, vol enthousiasme en met een scherpe blik op effectief begrijpend leesonderwijs, laat zien hoe je lessen ontwikkelt die leerlingen sterker maken in tekstbegrip en hun verdere schoolloopbaan ondersteunen. Hieronder beantwoordt zij de vraag waarom het begrijpen van een tekst zo moeilijk is.
Wat maakt het begrijpen van een tekst zo moeilijk?
Een tekst begrijpen en op de juiste wijze kunnen interpreteren is complex. We hebben in Nederland lange tijd gedacht dat aparte lessen in begrijpend lezen – met daarin aandacht voor de zogenoemde leesstrategieën – hun vruchten zouden afwerpen. Bijzonder, want uit internationaal onderzoek blijkt al decennialang dat het begrijpen van teksten in veel grotere mate afhankelijk is van kennis: kennis van woorden en kennis van de wereld helpen je – naast het vloeiend kunnen lezen – om een tekst te begrijpen.
Je kunt wel eindeloos proberen om strategieën in te zetten zoals herlezen, visualiseren, het leggen van relaties of vragen stellen, maar wanneer je de woorden uit de tekst niet kent of niet weet dat een tekst met als onderwerp ‘cardiomyopathie’ gaat over hartfalen, kun je herlezen en visualiseren wat je wilt, maar het begripsprobleem wordt niet opgelost.
Dat wil niet zeggen dat we aandacht voor leesstrategieën geheel overboord moeten gooien. Strategieën zijn ondersteunende gereedschappen die enige impact hebben op het rustig, nauwkeurig en diep lezen van een tekst. Maar ze zullen nooit compenseren wat je mist aan woord- en achtergrondkennis. Iemand die daar al jarenlang over schrijft, is E.D. Hirsch. Eén van zijn boektitels luidt niet voor niets: ‘Why Knowledge Matters’. Ofwel: kennis doet ertoe. We zijn in Nederland doorgeschoten in onze aandacht voor leesstrategieën, bovendien hebben we als vrijwel het enige land in de wereld een apart schoolvak gemaakt van begrijpend lezen. Dat maakt dat leerlingen wekelijks aan teksten worden onderworpen die losstaan van de kennisgebieden waarover op dat moment wordt geleerd. Daar komt nog eens bij, dat de kwaliteit van veel teksten in schoolboeken te wensen overlaat.
Betekent dit dat het vrijwel onmogelijk is om van leerlingen goede begrijpende lezers te maken? Gelukkig is het antwoord daarop: nee, dit is niet onmogelijk. Sterker nog: scholen die de focus weten te leggen op de juiste zaken, laten al jaren zien zeer goede resultaten te behalen. Wat doen deze scholen dan?
Zij…
- combineren het leren aanpakken van teksten aan het verwerven van kennis;
- hebben zicht op de doelen rondom wereldoriëntatie en bieden teksten in samenhang aan;
- zetten veel (informatieve en verhalende) teksten uit jeugdliteratuur in;
- richten zich op het doorgronden van de inhoud in plaats van het centraal stellen van strategieën;
- lezen, praten én schrijven veel met leerlingen in plaats van zelfstandig werklessen te geven.
