De afgelopen 15 jaar is de term ‘executieve functies’ enorm populair geworden. Op school, in de hulpverlening en op social media. Als een kind of jongere vaak zijn spullen vergeet, niet aan zijn huiswerk begint of moeite heeft om zijn emoties te reguleren wordt er al snel gezegd dat er sprake is van zwakke executieve functies. Maar klopt dat wel? Wanneer spreken we eigenlijk over zwakke executieve functies? En wanneer is het bijvoorbeeld ‘gewoon’ de puberteit?
Drie kernfuncties
Hoewel er allerlei lijstjes met executieve functies bestaan worden er in de meest recente wetenschap drie kernfuncties onderscheiden: inhibitie, werkgeheugen en cognitieve flexibiliteit. Het vermogen om automatische reacties te remmen, informatie actief vast te houden en te bewerken en flexibel te schakelen als dat nodig is. Deze kernfuncties liggen aan de basis van complexer gedrag, zoals plannen en organiseren.
Gedrag is meer dan executieve functies
In de praktijk wordt er vaak een vrij directe lijn getrokken: een kind laat bepaald gedrag zien en dus is er sprake van zwakke executieve functies. En dus wordt er vaak gezegd dat deze functies ‘getraind’ moeten worden. Terwijl onderzoek laat zien dat zulke trainingen lang niet altijd leiden tot veranderingen in het dagelijks functioneren. Door breder te kijken naar wat er onder het gedrag ligt kunnen we beter begrijpen welke ondersteuning een kind of jongere nodig heeft.
Een vraag die daarbij centraal staat is: waarom laat dít kind, in déze situatie, dít gedrag zien?
Een kind dat na een paar minuten alweer afgeleid is kan moeite hebben om zijn aandacht te sturen. Maar misschien is de opdracht wel te moeilijk, onduidelijk of roept die spanning op. Een jongere die alles tot het laatste moment uitstelt kan moeite hebben met plannen en organiseren. Maar misschien speelt de angst om te falen een veel grotere rol. En een kind dat steeds boos wordt als iets anders loopt dan verwacht heeft niet automatisch moeite met cognitieve flexibiliteit. Misschien raakt het door eerdere ervaringen snel overspoeld als het de controle over een situatie verliest. Het gedrag dat we zien vertelt ons dus niet vanzelf wat eronder ligt.
Nieuwsgierig naar de nieuwste inzichten?
Tijdens de 1-daagse cursus over executieve functies kijken we naar de nieuwste wetenschappelijke inzichten. Wat weten we inmiddels over executieve functies? Hoe verhouden ze zich tot gedrag? En wat betekent dat voor de ondersteuning van kinderen en jongeren?
Diana Smidts brengt binnenkort een geheel nieuw boek over dit onderwerp uit. Tijdens de 1-daagse cursus Executieve Functies krijg je alvast een voorproefje van de inzichten die daarin centraal staan.
